Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας είναι έμμεσος φόρος κατανάλωσης: τον πληρώνει ο τελικός καταναλωτής, αλλά τον εισπράττει και τον αποδίδει η επιχείρηση. Αυτή η διπλή φύση δημιουργεί τις περισσότερες παρεξηγήσεις, ιδίως σε νέες επιχειρήσεις.
Στο άρθρο αυτό εξηγούμε με σταθερούς, διαχρονικούς όρους πότε γεννιέται υποχρέωση ΦΠΑ, πώς λειτουργεί ο μηχανισμός έκπτωσης και ποιες κατηγορίες συναλλαγών απαλλάσσονται.
Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός του ΦΠΑ
Η επιχείρηση χρεώνει ΦΠΑ στις πωλήσεις της (ΦΠΑ εκροών) και πληρώνει ΦΠΑ στις αγορές και δαπάνες της (ΦΠΑ εισροών). Στη δήλωση κάθε περιόδου αφαιρεί τον δεύτερο από τον πρώτο και αποδίδει τη διαφορά. Αν ο ΦΠΑ των εισροών είναι μεγαλύτερος, προκύπτει πιστωτικό υπόλοιπο που μεταφέρεται ή επιστρέφεται.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο εισπραττόμενος ΦΠΑ δεν αποτελεί ποτέ έσοδο της επιχείρησης. Είναι χρήμα που κρατείται προσωρινά για λογαριασμό του Δημοσίου, και η αντιμετώπισή του ως ταμειακού πλεονάσματος είναι από τις πιο συχνές αιτίες ταμειακών προβλημάτων.
Πότε υπάρχει υποχρέωση χρέωσης
Υποχρέωση γεννιέται όταν πραγματοποιείται φορολογητέα πράξη από υποκείμενο στον φόρο, στο πλαίσιο της οικονομικής του δραστηριότητας και εντός του τόπου φορολόγησης.
- Παράδοση αγαθών με αντάλλαγμα στο εσωτερικό της χώρας.
- Παροχή υπηρεσιών με αντάλλαγμα, με τον τόπο φορολόγησης να εξαρτάται από την ιδιότητα του λήπτη.
- Ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών από άλλο κράτος μέλος.
- Εισαγωγή αγαθών από τρίτες χώρες.
- Αυτοπαράδοση ή ιδιοχρησιμοποίηση αγαθών της επιχείρησης.
Οι βασικές κατηγορίες απαλλαγών
Απαλλαγές λόγω αντικειμένου
Ορισμένες δραστηριότητες απαλλάσσονται από τη φύση τους: υπηρεσίες υγείας από αναγνωρισμένους επαγγελματίες, εκπαίδευση από αναγνωρισμένους φορείς, ασφαλιστικές και πολλές τραπεζικές εργασίες, μισθώσεις ακινήτων για κατοικία. Στις περιπτώσεις αυτές δεν χρεώνεται ΦΠΑ, αλλά δεν εκπίπτει ούτε ο ΦΠΑ των σχετικών δαπανών.
Απαλλαγές με δικαίωμα έκπτωσης
Οι εξαγωγές προς τρίτες χώρες και οι ενδοκοινοτικές παραδόσεις προς υποκείμενους σε άλλο κράτος μέλος δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ, ενώ η επιχείρηση διατηρεί το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ των εισροών της. Απαιτείται όμως αυστηρή τεκμηρίωση: επαλήθευση ΑΦΜ του αντισυμβαλλομένου και αποδεικτικά μεταφοράς.
Καθεστώς μικρών επιχειρήσεων
Επιχειρήσεις με πολύ χαμηλό κύκλο εργασιών μπορούν, εφόσον το επιλέξουν και πληρούν τις προϋποθέσεις, να ενταχθούν σε απαλλασσόμενο καθεστώς: δεν χρεώνουν ΦΠΑ στα τιμολόγιά τους και δεν εκπίπτουν ΦΠΑ εισροών. Η επιλογή συμφέρει κυρίως όταν οι πελάτες είναι ιδιώτες και οι δαπάνες περιορισμένες.
Πότε δεν εκπίπτει ο ΦΠΑ εισροών
Ακόμη και σε κανονικό καθεστώς, ο ΦΠΑ ορισμένων δαπανών δεν εκπίπτει, κυρίως όταν η δαπάνη έχει χαρακτήρα προσωπικής κατανάλωσης ή δεν συνδέεται άμεσα με φορολογητέες πράξεις. Τυπικά παραδείγματα είναι δαπάνες φιλοξενίας και ψυχαγωγίας, καθώς και ορισμένες δαπάνες επιβατικών οχημάτων.
Όταν μια επιχείρηση πραγματοποιεί ταυτόχρονα φορολογητέες και απαλλασσόμενες πράξεις, εφαρμόζεται αναλογία έκπτωσης, ώστε να εκπίπτει μόνο το μέρος του ΦΠΑ που αντιστοιχεί στη φορολογητέα δραστηριότητα.
Πρακτικές συμβουλές
- Ξεχωρίστε ταμειακά τον ΦΠΑ που εισπράττετε, ώστε να μην λείπει κατά την απόδοση.
- Ελέγχετε τον ΑΦΜ κάθε νέου πελάτη του εξωτερικού πριν εκδώσετε απαλλασσόμενο τιμολόγιο.
- Κρατήστε τα αποδεικτικά μεταφοράς για κάθε ενδοκοινοτική παράδοση ή εξαγωγή.
- Μην αφήνετε πιστωτικά υπόλοιπα να συσσωρεύονται χωρίς να εξετάσετε επιστροφή.
- Επανεξετάζετε το καθεστώς σας όταν ο τζίρος ή το πελατολόγιο αλλάζει χαρακτήρα.
Συμπέρασμα
Ο ΦΠΑ είναι απλός στη λογική του και απαιτητικός στην εφαρμογή του. Η σωστή κατάταξη των συναλλαγών, η τεκμηρίωση των απαλλαγών και η πειθαρχία στις προθεσμίες αποτρέπουν προσαυξήσεις και δυσάρεστες εκπλήξεις.
Αν έχετε αμφιβολία για το αν πρέπει να χρεώνετε ΦΠΑ σε μια συναλλαγή, ρωτήστε μας πριν εκδώσετε το παραστατικό — η διόρθωση εκ των υστέρων είναι πάντα πιο δύσκολη.